Choose language version
Exploseum DAG Fabrik Bromberg • Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy
Dzisiaj jest Wtorek, 23 września 2014
 

Ekspozycja

Efektem zainteresowania historią tajemniczych obiektów, wzmożonego zwłaszcza w ostatnich latach za sprawą bydgoskich środowisk miłośników techniki i wojskowości, była inicjatywa władz miejskich w kierunku zorganizowania placówki muzealno-turystycznej. Zadanie stworzenia skansenu architektury przemysłowej i trasy turystycznej na terenie tzw. NGL-Betriebstrefy produkcji nitrogliceryny powierzono Muzeum Okręgowemu im. Leona Wyczółkowskiego. Inicjatywa trafiła na listę projektów kluczowych Regionalnego Programu Operacyjnego województwa kujawsko-pomorskiego 2007-2011, umożliwiającego sfinansowanie przedsięwzięcia z funduszy Unii Europejskiej. W jednej z dwóch linii produkcyjnych nitrogliceryny powstało EXPLOSEUM – Centrum techniki wojennej DAG Fabrik Bromberg.

Inwestycja na terenie strefy NGL, mająca na celu stworzenie EXPLOSEUM, była prowadzona przez Urząd Miasta Bydgoszczy. Projekt architektoniczny wykonała gdyńska pracownia Kleczkowski – Architekt, zaś projekt koncepcyjny aranżacji przestrzeni ekspozycyjnej, którego podstawą merytoryczną był scenariusz Muzeum Okręgowego (Dział Architektury Przemysłowej) – warszawskie studio Stage & Design. Wykonawstwo robót budowlanych, projekt wykonawczy i wykonawstwo ekspozycji powierzono bydgoskiej firmie budowlanej Kontbud.

W pustych wnętrzach siedmiu budynków fabrycznych, ograbionych niegdyś z aparatury przez Armię Czerwoną, znajdują się ekspozycje muzealne, poświęcone zagadnieniom związanym z historią zakładów. Nowoczesne środki przekazu, oparte o ikonografię, multimedia i rozwiązania interaktywne, posłużyły do stworzenia opowieści o fabryce DAG Bromberg, produkcji niebezpiecznej nitrogliceryny, niewolniczej pracy tysięcy ludzi, konspiracji i sabotażu. Pozyskane z róźnych źródeł materiały posłużyły jako punkt wyjścia do stworzenia szczegółowego scenariusza merytorycznego, podziału tematycznego oraz koncepcji wizualnej ekspozycji.

Alfred Nobel

Opowieść o dziejach przedsiębiorstwa DAG rozpoczyna biografia założyciela firmy. W skład ekspozycji weszły m.in. portrety rodzinne oraz multimedialne drzewo genealogiczne poświęcone dynastii Noblów i ich współczesnym potomkom. Można się tez dowiedzieć, która z monet euro ma związek z postacią słynnego Szweda. Istotnym elementem tej części ekspozycji jest historia Nagrody Nobla, a w ramach prezentowanych wątków poznamy treść testamentu wynalazcy oraz mało znane polonica związane z tym najwyższym wyróżnieniem w nauce.

Dynamit Aktien-Gesellschaft

Prawie zupełnie nieznana w polskiej literaturze przedmiotu historia przedsiębiorstwa DAG została opracowana w oparciu o materiały zgromadzone dzięki kontaktom z badaczami niemieckimi. Na ekspozycji znajdują się m.in. akt notarialny założenia firmy z 1865 roku, plany i zdjęcia archiwalne wczesnych fabryk DAG, postaci związanych z wczesną historią firmy oraz wiele interesujących informacji historycznych.

DAG w latach 1933-1945

Najciemniejszy, a jednocześnie najbardziej lukratywny rozdział historii przedsiębiorstwa został zilustrowany za pomocą archiwalnych filmów, fotografii i dokumentów. Ekspozycję wzbogaciły współczesne zdjęcia pozostałości po dawnych fabrykach DAG oraz galeria zdjęć głównej siedziby we Frankfurcie.

DAG Bromberg

W zbiorach Muzeum Okręgowego znajduje się ponad tysiąc dokumentów i planów, przekazanych w 2009 przez prof. Johannesa Preussa z uniwersytetu w Moguncji. Wśród nich znajdują się materiały dotyczące zupełnie dotąd nieznanych aspektów i szczegółów funkcjonowania fabryki. Najciekawsze materiały, opatrzone tłumaczeniem i komentarzem historycznym, znalazły się na ekspozycji, pomyślanej jako linia chronologiczna zakładów. Uzupełnieniem całości jest wielkoformatowa mapa lotnicza fabryki z 1944 roku, a także projekty dokumentacji technicznej, przekazane przez Jarosława Butkiewicza.

Produkcja w DAG Bromberg

Multimedialna, interaktywna ekspozycja pozwoli na zapoznanie się z profilem produkcyjnym fabryki oraz wprowadzi w tajniki produkcji nitrogliceryny, wzbogacone galerią fotografii archiwalnych na temat produkcji nitrogliceryny w XIX wieku.

Historia broni i uzbrojenia

Kubatura największego z budynków strefy NGL – budynku denitracji kwasów – pozwala na szerokie omówienie historii broni i uzbrojenia. Podstawą ekspozycji są militaria, gromadzone od lat przez Muzeum, a wśród nich m.in. XV-wieczna hakownica, nowożytna broń skałkowa, legendarny colt z połowy XIX wieku czy rosyjski ckm maxim z 1910 roku. Na ekspozycji znajdują się również makiety średniowiecznych makiet oblężniczych, multimedialne animacje, obrazujące zasadę ich działania oraz bogaty zbiór ikonografii wojennej, w tym kolekcja plakatów propagandowych z lat II wojny światowej.

Historia materiałów wybuchowych

Historia prochu czarnego oraz nowoczesnych materiałow wybuchowych XIX i XX wieku jest oparta o multimedialne prezentacje, ryciny maszyn i urządzeń oraz fotografie z wnętrz produkcyjnych. Wśród prezentowanych tu eksponatów znajduje się m.in. wytwornica do heksogenu ze zbiorów Muzeum Wojsk Lądowych.

Praca przymusowa w zakładach przemysłowych III Rzeszy

To wieloaspektowe zagadnienie jest reprezentowane w zbiorach Muzeum przez oryginalne dokumenty, plakaty i fotografie. Wśród materiałów prezentowanych na ekspozycji znajdują się m.in. ausweisy pracownicze, karty osobowe bydgoszczan pracujących w DAG Allendorf oraz unikatowe fotografie ukazujące pracę w zakładach DAG. O pracy w hitlerowskich zakładach przemysłowych informują również materiały filmowe, powstające na potrzeby propagandy III Rzeszy. Integralną częścią ekspozycji jest praca przymusowa w zakładach DAG Bromberg. Multimedialna ekspozycja składa się m.in. ze wspomnień byłych pracowników w postaci audiowizualnej. Nie zabrakło również eksponatów ze zbiorów Muzeum, z których do najciekawszych należą metalowe tabliczki identyfikacyjne z danymi osobowymi pracowników, legitymacje i przepustki zakładowe, oryginalny dokument informujący o powołaniu obozu karnego na terenie zakładu. Z Muzeum Stutthof w Sztutowie pochodzi natomiast rozkaz komendanta obozu Stutthof o utworzeniu podobozu w Łęgnowie, a także lista transportowa, obejmująca tysiąc nazwisk Żydówek skierowanych do pracy w DAG Bromberg.

Konspiracja i sabotaż w zakładach DAG Bromberg

Najciekawszy i najbardziej bohaterski z tematów podejmowanych w EXPLOSEUM to działalność konspiracyjno-sabotażowa polskich robotników przymusowych. Konspiracyjne zadania wywiadowcze przeprowadzał m.in. na ofensywny wywiad dalekiego zasięgu Komendy Głównej Związku Walki Zbrojnej (Armii Krajowej). W ciągu 1941-1943do Warszawy napływały liczne meldunki z Bydgoszczy. Ukazują one stopniowe rozpracowywanie obiektu przez struktury AK oraz dostarczają szeregu cennych informacji. Raporty te, zgromadzone w Archiwum Akt Nowych w Warszawie, znajdują się na ekspozycji. Ponadto zobaczyć można galerię członków konspiracji, opatrzoną informacjami biograficznymi – materiały pozyskano w ramach współpracy z Archiwum Armii Krajowej w Toruniu.

Armia Czerwona i front wschodni

Ostatnim zagadnieniem, zamykającym historię DAG Bromberg jest działalność Armii Czerwonej na ziemiach polskich. Ekspresyjna wystawa oparta jest o kontrast pomiędzy propagandą heroizmu i splendoru armii radzieckiej a działalnością zbrodniczą, której ofiarą była polska ludność cywilna.

Explonaty

Niezależnie od ekspozycji zagadnień tematycznych, ciekawostką i niewątpliwą atrakcją EXPLOSEUM są EXPLONATY – różnego rodzaju przedmioty, odnalezione w 2009 roku w ramach prac wykopaliskowych na strefie NGL. Obecnie znajdują się w zbiorach Muzeum Okręgowego. Wśród rozmieszczonych we wszystkich budynkach EXPLONATÓW można zobaczyć m.in. żarówkę i talerz z sygnaturą DAG, naczynia laboratoryjne, żetony narzędziowe, elementy uzbrojenia i amunicji, a nawet radziecką gwiazdę.


 
zwzplusem
ekspozycja
Explonaty_czci_mechanizmw_small
muzeum

 

newsletter

 

rok_kanau_baner_ex

 

 
 
 
bg_eu_semi_old_type_27